1. Wstęp
  2. Co to jest audiodeskrypcja i napisy
  3. Opis projektu
  4. Partnerzy
  5. Sytuacja w państwach partnerskich
  6. Podsumowanie
  1. Wstęp

Audiodeskrypcja dla niewidomych i napisy dla niesłyszących to metody pozwalające tym grupom na pełne włączenie do społeczeństwa, do kultury i sztuki. Składają się na nie rozwiązania techniczne, osoby tworzące opisy obrazów i dźwięków. Takim cichym bohaterem tych rozwiązań jest słowo, napis, tekst.

Napis, słowo, opis- to angażowanie tekstu jako formy przekazu rzeczywistości. Tekst przybiera kształt i znaczenie. Tworzy obraz, uzupełnia ten obraz, jest budulcem. Łączy niepełnosprawnych z przestrzenią społeczną, uruchamia tę przestrzeń, buduje, przybiera kształt, znaczenie każdej przestrzeni i kreuje myślenie obrazem.

Niepełnosprawność to ograniczenie lub brak zdolności do samodzielnego funkcjonowania, obniżenie sprawności sensorycznej czy zaburzenia wzroku i słuchu. Wymaga więc stworzenia dodatkowych warunków do życia w społeczeństwie.

W mniejszym stopniu zajmujemy się dostępnością w kulturze dla osób niewidomych i niesłyszących.

Przedstawiamy podstawowe udogodnienia do odbioru kultury, odbioru sztuki, jej tworzenia przez osoby z niepełnosprawnością wzroku i słuchu. Porównamy warunki dostępności w Litwie, Łotwie, Rumunii i na Cyprze. Zestawimy rzeczywistość ze standardami, które powinny występować wszędzie, w każdym kraju Unii Europejskiej.

Realizacja projektów w ramach programu Erasmus+ pośrednio daje możliwość tworzenia nowej postaci instytucji, kadry kultury. Tworzenia także warunków do zmian w mentalności społecznej. Dzięki dostępności nowych narzędzi i metod pracy z osobami z niepełnosprawnościami.

2. Co to jest audiodeskrypcja i napisy

Audiodeskrypcja – z łac. audio (dotyczący słuchu, dźwięku) oraz łac. descriptio (związany z rysowaniem, opisywaniem) – przekazywany drogą słuchową, werbalny opis treści wizualnych osobom niewidomym i słabowidzącym. Audiodeskrypcja jest nazywana również opisem wideo lub opisową narracją

Zatem audiodeskrypcja pozwala osobom z niepełnosprawnością wzroku na czynne uczestnictwo w działaniach kulturalnych i kulturotwórczych, na odbiór sztuki wizualnej, obejrzenie filmu, malarstwa, spektaklu teatralnego, widowisk sportowych.

Audiodeskrypcja może być realizowana na parę sposobów:

  • narracja prezentowana przez lektora lub prowadzącego, dostępna dla wszystkich widzów,
  • osobna ścieżka dźwiękowa, możliwa do wyboru dla zainteresowanych,
  • tekstowy opis materiału wizualnego czytany przez automat

3. opis projektu

Brak skutecznych rozwiązań w dostępie do kultury i działań kulturotwórczych przez osoby z niepełnosprawnościami, to niewątpliwie bolączka współczesnej Europy. Są kraje, w których osoba niepełnosprawny jest w dalszym ciągu niepełnoprawnym obywatelem, przez brak rozwiązań umożliwiających aktywne uczestnictwo w życiu społecznym/kulturalnym.

Zadaniem projektu „Audiodeskrypcja i napisy przeciw wykluczeniu” było, aby każdy mieszkaniec państw biorących udział w projekcie, miał takie prawa do równości, niedyskryminowania, aktywnego uczestnictwa w działaniach kulturalny, tak istotnych do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Wg nas audiodeskrypcja i napisy dla niesłyszących powinny stanowić standard w funkcjonowaniu wszystkich europejskich instytucji kultury.

 Z badań przeprowadzonych przez Centrum Kultury Wrocław-Zachód wynika jasno, że mimo wyraźnego wzrostu propozycji skierowanych także do osób z niepełnosprawnościami, ich liczba jest niewystarczająca. Powodem takiego stanu jest m.in brak wykwalifikowanej kadry, która zadbałaby o dostosowanie bieżącej oferty do potrzeb osób z dysfunkcjami wzroku i słuchu. Z ankiety i wywiadu środowiskowego wiadomo, że pracownicy programowi wrocławskich instytucji kultury oraz dolnośląskich ośrodków pracujących z osobami z niepełnosprawnościami, wiedzą czym jest audiodeskrypcja i napisy. Jednocześnie brak im kompetencji i umiejętności do wprowadzenia tych metod w życie ich instytucji.

 Poziom dostępności kultury i dostosowania oferty do potrzeb osób z niej wykluczonych jest różny w różnych krajach Europy. Kraje zachodniej Europy (bogatsze), charakteryzuje większa różnorodność programowa skierowana do osób z niepełnosprawnościami. Kraje biedniejsze- Europa Wschodnia nie stosuje w ogóle lub w minimalnym wymiarze zasadę dostępności.

 Nasze działanie było odpowiedzią na prośby i potrzeby osób z niepełnosprawnościami, które chcą aktywnie uczestniczyć w społeczeństwie na równych zasadach. Projekt „Audiodeskrypcja i napisy przeciw wykluczeniu” realizowaliśmy z instytucjami z Litwy, Cypru, Rumunii i Łotwy. Instytucjami z państw gdzie działania związane z dostosowaniem oferty kulturalnej do potrzebo osób z dysfunkcją wzroku i słuchu praktycznie nie występują.

Głównym celem projektu było podniesienie kwalifikacji i umiejętności kadry kultury w zakresie tworzenia audiodeskrypcji i napisów dla niesłyszących, ale jednocześnie dostosowanie oferty programowej (poprzez przygotowanie AD i napisów) do odbioru jej przez osoby niewidome i głuche. W związku z tym zostały zorganizowane warsztaty tworzenia audiodeskrypcji do filmów, spektakli, sztuk plastycznych i tworzenia napisów.

Realizując projekt (oprócz głównego celu) zostało osiągniętych także wiele celów pośrednich, m.in.:

– poznanie środowiska i potrzeb osób niewidomych i niesłyszących

 – nabycie umiejętności tworzenia programów integrujących wszystkie grupy uczestników

 – pogłębianie swoich umiejętności zawodowych i pozazawodowych.

– wymiana doświadczeń i dobrych praktyk

                Grupę docelową stanowili pracownicy partnerskich instytucji. Międzynarodowa współpraca pozwoliła nie tylko na wymianę doświadczeń i dobrych praktyk, a także dyskusję na temat poziomu dostępności kultury w krajach UE.

Projekt zakładał realizację czterech 5-dniowych warsztatów

 1. Audiodeskrypcja w spektaklach teatralnych (Rumunia)

2. Audiodeskrypcja w sztukach plastycznych (Litwa)

3. Audiodeskrypcja w filmie (Łotwa)

4. Tworzenie napisów dla niesłyszących do filmów, spektakli teatralnych i programów telewizyjnych (Cypr)

W warsztatach wzięło udział 25 uczestników, po 5 osób od każdego z partnerów. Byli to pracownicy instytucji kultury, artyści. Udział w szkoleniach umożliwił uczestnikom zdobycie nowych kompetencji i umiejętności, również pozwolił na poszerzenie i zdobycie dodatkowych umiejętności zmianę kwalifikacji zawodowych a tym samym poszerzenie oferty kulturalnej rodzimej instytucji. Wiedza zdobyta na warsztatach pozwoli ich uczestnikom na realizację różnorakich wydarzeń artystycznych w sposób kompleksowy, zapewniając odbiorcom z niepełnosprawnością wzroku i słuchu standard na międzynarodowym poziomie. Poszerzenie bieżącej oferty o propozycje skierowane także do niewidomych i niesłyszących niewątpliwie wpłynie pozytywnie na rozwój publiczności i zminimalizuje efekt wykluczenia ze społeczeństwa osób z dysfunkcjami.

4. Partnerzy projektu

  1. Centrum Kultury Wrocław- Zachód

Misją Centrum Kultur Wrocław- Zachód jest ogniskowanie życia danej społeczności , tworzenie miejsca autorskiego, pielęgnującego tradycje i wzorce kulturowe oraz integracja społeczna poprzez animację społeczno- kulturalną, edukację kulturalną i promocję zjawisk artystycznych. Równie ważnym przesłaniem Centrum jest organizacja działań i praca na rzecz dostępności do kultury osób z niepełnosprawnościami fizycznymi i intelektualnymi.

Od 2002, od początku działalności, Centrum Kultury organizuje działania aktywizujące kulturalnie i kulturotwórczo osoby wykluczone. Poprzez realizację projektów krajowych i międzynarodowych CKWZ umożliwia czynne uczestnictwo w kulturze i rozwój artystyczny wszystkim, bez względu na wiek, płeć, status społeczny i finansowy. Realizując projekty krajowe i międzynarodowe:

 • „Drzwi otwarte- integracja”- projekt integracyjny skierowany do dzieci i młodzieży niepełnosprawnej i zdrowej, oparty na wspólnej pracy wszystkich uczestników projektu nad spektaklem teatralnym;

 • „Ani mój”- warsztaty animacji filmowej dla dzieci i młodzieży niewidomej i widzącej, prowadzące do powstania filmów animowanych różnymi metodami animacyjnymi

• „Wykluczeni z kultury”- kilka edycji projektu opartego przede wszystkim na realizacji wydarzeń artystycznych z audiodeskrypcją i napisami dla niesłyszących (projekcje filmowe, spektakle teatralne, wystawy, warsztaty artystyczne, warsztaty tworzenia audideskrypcji).

 • „Islandia i Polska przeciw wykluczeniu z kultury”- działania oparte na audiodeskrypcji, realizowane w Polsce i Islandii, związane z promocją dziedzictwa kulturalnego obu krajów • „Castle”- międzynarodowy projekt promujący audiodeskrypcję w biznesie

• „Umieć się spotkać”- projekt szkoleń przygotowujących uczestników do pracy z osobą niepełnosprawną

• TON- Międzynarodowy Przegląd Twórczości Osób Niepełnosprawnych (od 2017) prezentacje niepełnosprawnych wokalistów, artystów plastyków, teatrów z Polski oraz państw europejskich, promujemy szeroko rozumianą dostępność.

 CKWZ organizuje także wiele warsztatów artystycznych dla dzieci, młodzieży, osób dorosłych, seniorów, włączając na zasadzie równości niepełnosprawnych Są to min. nauka gry na gitarze, pianinie, warsztaty teatralne, warsztaty wokalne, warsztaty , jogę, pilates., ceramiczne. Centrum posiada rozbudowane Studium Animacji filmowej. Zajęcia prowadzą profesjonaliści i artyści w danej dziedzinie, w tym artyści niepełnosprawni.

Centrum realizuje także projekty w ramach unijnych programów „Kreatywna Europa” „Erasmus+”. Są to m.in.

  1. Festiwal Miłości- Kreatywna Europa- międzynarodowy projekt skierowany do osób z niepełnosprawnościami realizowany wspólnie z teatrem Replika z Rumunii oraz stowarzyszeniem Idea z Hiszpani- w trakcie rozliczenia do 31 grudnia 2022
  2. Audiodeskrypcja przeciw wykluczeniu- Erasmus+, projekt skierowany do pracowników instytucji kultury realizowany wspólnie z teatrem Replika z Rumunii, Międzynarodowym Centrum Kultury z Litwy, Szkołą Artystyczną z Łotwy oraz firmą szkoleniową Dorea z Cypru- w trakcie rozliczenia do 31 grudnia 2022
  3. Umieć się spotkać- Erasmus+, projekt skierowany do pracowników instytucji kultury, realizowany wspólnie z teatrem Replika z Rumunii oraz stowarzyszeniem Idea z Hiszpanii,- w trakcie rozliczenia do 5 października 2022
  4. „Niepełnosprawny artysta w sieci”- cykl warsztatów międzynarodowych skierowany do niepełnosprawnych  artystów i ich opiekunów- realizowany z instytucją Luteac z Włoch i stowarzyszeniem Idea z Hiszpani- realizacja do maja 2023, rozlicznie – sierpień 2023
  • „Akademia Aktywnego Seniora”- projekt skierowany do pracowników instytucji kultury oraz Seniorów, realizowany wspólnie ze Stowarzyszeniem „Senior” z Czech- realizacja do listopada 2023, rozliczenie- luty 2024

Centrum Kultury Wrocław Zachód tworząc miejsce autorskie, pielęgnujące tradycje, wzorce kulturowe oraz integrację społeczną i artystyczną, ukierunkowane jest na współpracę z innymi instytucjami także tymi pracującymi na rzecz osób z niepełnosprawnościami z kraju i zza granicy. Współdziałanie i wymiana doświadczeń jest bowiem warunkiem doskonalenia się w tworzeniu coraz lepszych możliwości dla osób wykluczonych z kultury.

 Centrum Kultury zatrudnia 26 pracowników na etatach, rocznie ok. 20 specjalistów na na umowach zleceniach i umowach o dzieło. Posiada sale niezbędne do prowadzeni działalności: salę widowiskową na 280 osób, 2 sale warsztatowe na 100 osób, sale muzyczna, plastyczna, animacji filmowej hole wystawiennicze. Oprócz podstawowego wyposażenia posiada pętlę indukcyjną, niezbędny sprzęt do audiodeskrypcji, , techniczne zaplecze filmowe.

  • Asociatia Culturala Replika

Centrum Teatr Edukacji REPLIKA zlokalizowany w 4. dzielnicy Bukaresztu  zostało pomyślane jako niezależna, interdyscyplinarna przestrzeń, promująca współpracę między profesjonalnymi artystami i członkami zagrożonych społeczności oraz przybliżając teatr młodej publiczności, głęboko zaangażowanej w społeczeństwo.

Replika Cultural Association, który od 2011r.współpracuje z osobami zagrożonymi społecznie. Replika jest przekonana, że dostępność w obecnym zakresie powinna być realizowana na drodze edukacji, poprzez sztukę jako formę wzmacniania ignorowanych grup społecznych wyrażając ich potrzeby i oczekiwania. Wspiera swobodny dostęp do edukacji kulturalnej jako podstawowego prawa, rozszerzając swobodny i równy dostęp do kultury dla wszystkich odbiorców.

REPLIKA wierzy w działacza-artystę, odzwierciedlającego społeczeństwo i przekraczającego naszą rzeczywistość, w utopiach edukacyjnych, które stają się rzeczywistością, w pedagogice jako wspólnym procesie budowania historii społeczności, w teatrze opartym na współpracy i szacunku dla wszystkich.

Stowarzyszenie Kulturalne Replika ma odpowiednie doświadczenie w działaniach teatralnych z młodymi ludźmi i wykazuje duże zainteresowanie tworzeniem spektakli opartych na takich tematach, jak: prawa obywatelskie dzieci, demokratyczne uczestnictwo w podejmowaniu decyzji, obywatelscy uczestnicy młodego pokolenia, dokumentowanie tematów o dużym wpływie na społeczeństwo rumuńskie.

W 2015 r. Stowarzyszenie stworzyło wyjątkową przestrzeń w Bukareszcie – Centrum Edukacyjnego Teatru Replika – poświęcone współpracy artystów i marginalnych, wykluczonych społeczności, w ten sposób przekazując głosy do kategorii społecznie i politycznie ignorowanych oraz tworząc teatr dla włączenia, autoreprezentacji, demokratycznego uczestnictwa i solidarność.

  • VIESOJI ISTAIGA KAUNO IVAIRIU TAUTU KULTURU CENTRAS

Kaunas Cultural Center of Different Nations (Centrum Kultury Różnych Narodów w Kownie) (Kauno Ivairiu Tautu Kulturu Centras – KITKC) to nieformalna organizacja non-profit działająca w dziedzinie kultury, edukacji i pracy z młodzieżą od prawie 15 lat.

Zachowanie tożsamości kulturowej, poznawanie różnych kultur, zachęcanie do integracji oddzielnych jednostek w społeczeństwie, ukierunkowane do grup osób szczególnie wrażliwych i osób o mniejszych szansach oraz grup zmarginalizowanych, inicjowanie aktów antydyskryminacyjnych, promowanie obywatelstwa europejskiego, tolerancji i wartości międzykulturowych, jak także i tworzenie demokratycznego i publicznego społeczeństwa są jednymi z głównych celów organizacji.

KITKC działa w dwóch głównych kierunkach, które są ze sobą połączone.

 Pierwszą grupą docelową jest społeczeństwo miejskie, na które wpływ mają negatywne procesy dyskryminacyjne. Centrum inicjuje i organizuje wsparcie dla organizacji pozarządowych, mniejszości narodowych i pomaga organizować działania antydyskryminacyjne podczas działań kulturalnych – różnych wydarzeń. To jest powód blisko 100 wydarzeń kulturalnych każdego roku: koncertów, wystaw sztuki, spotkań towarzyskich, czytania poezji, degustacji dziedzictwa kulinarnego i prezentacji książek.

Drugą grupą docelową są społeczności mniejszości narodowych. KITKC stara się zachować tożsamość kulturową mniejszości narodowych i zachęcać do ich pozytywnej integracji ze społeczeństwem międzykulturowej Litwy. Dlatego organizuje szkolenia i seminaria dla liderów społeczności mniejszości narodowych, aktywnych członków organizacji i innych młodych ludzi. Organizacja poświęca dużo uwagi i nadaje pierwszeństwo młodym ludziom pochodzącym ze społeczności mniejszości narodowych i grup zmarginalizowanych. Podejmowane są próby zachęcenia ich do włączenia się w działalność kulturalną i społeczną, zmotywowania ich do aktywności, podjęcia wolontariatu i wzmocnienia ich umiejętności. W tej chwili KITKC ma 5-osobowy zespół pracowników i drugi dom dla aktywnych członków ponad 12 stowarzyszeń mniejszości etnicznych w Kownie, z których każdy składa się z ponad 100 członków, którzy zbierają się codziennie w placówkach KITKC na różne działania.

KITKC zainicjował międzynarodowe projekty w ramach programu UE „Uczenie się przez całe życie” (Grundtvig, Leornardo) i „Młodzież w działaniu”. Teraz aktywnie działa w projektach Erasmus + KA1 i KA2 (już zakończone i rozpoczęte partnerstwo w 25 międzynarodowych projektach związanych z obywatelstwem europejskim, uczestnictwem młodzieży, wartościami międzykulturowymi, ICT, edukacją pozaformalną, wolontariatem itp.).

Pracownicy Centrum uczestniczą w międzynarodowych szkoleniach i seminariach poświęconych rozwojowi kwalifikacji; biorą udział w konferencjach, stażach, wymianach młodzieży i innych wydarzeniach w ramach programów UE.

  • LATVIJAS KULTURAS AKADEMIJA

Łotewska Akademia Kultury jest interdyscyplinarną instytucją szkolnictwa wyższego kultury i sztuki oraz centrum badań kultury, pracy artystycznej i kreatywnej przedsiębiorczości.

 Została założona w 1990 roku i od tego czasu w dalszym ciągu wnosi wielki wkład w rozwój badań kulturalnych i artystycznych, sztuk scenicznych (teatr i taniec), filmu i sztuki audiowizualnej, przemysłu kulturalnego i kreatywnego, zarówno na Łotwie, jak i za granicą.

W tej chwili istnieje około 500 wschodzących specjalistów w dziedzinie kultury, którzy biorą udział w różnych podprogramach oferowanych przez Łotewską Akademię Kultury.

Od 2015 roku Łotewska Akademia Kultury jest organizacją członkowską PLETA – Platformy Europejskich Akademii Teatralnych. Zrzeszając 8 akademii teatralnych z 8 różnych krajów, PLETA tworzy silną „wspólnotę praktyk”, która jest świadoma najnowszych zmian w tym sektorze oraz tego, że edukacja teatralna zmierza do istniejącej praktyki krajowej. Poprzez koprodukcje członkowie PLETA chcą odkryć nowe sposoby na zapewnienie młodym profesjonalistom szerszej orientacji europejskiej.

 Od 2018 roku Łotewska Akademia Kultury stała się członkiem organizacji platformy NORTEAS. NORTEAS to sieć Nordplus nordyckich i bałtyckich instytucji sztuk scenicznych w szkolnictwie wyższym z 17 organizacjami członkowskimi. NORTEAS zachęca uczniów i nauczycieli do poszukiwania innowacji i nowych podejść do już ustalonych praktyk poprzez wymianę wiedzy, doświadczeń i wizji współczesnej sztuki scenicznej i edukacji. Platforma ma na celu połączenie w sieć i rozwój międzynarodowej współpracy oraz nauczania teatru i tańca w regionie nordycko-bałtyckim.

  • DOREA EDUCATIONAL INSTITUTE WTF

DOREA Educational Institute to organizacja pozarządowa non-profit założona w 2012 roku na Cyprze. Ogólnym zakresem działalności DOREA Educational Institute jest oferowanie wysokiej jakości edukacji pozaformalnej dla młodzieży i dorosłych, obejmującej trzy główne obszary edukacji pozaformalnej, którą jest edukacja społeczno-kulturalna (popularna), edukacja dla rozwoju osobistego i szkolenie zawodowe.

Specjaliści pracujący w DOREA, zarówno jako pracownicy, jak i trenerzy zewnętrzni, specjalizują się w dostarczaniu doskonałych i wykonalnych rozwiązań dla tych, którzy chcą kontynuować rozwój osobisty i zawodowy poprzez programy edukacyjne przez całe życie.

 DOREA – edukacja dorosłych DOREA to międzynarodowy dostawca kursów szkoleniowych działający w 12 krajach w całej UE (Cypr, Grecja, Hiszpania, Włochy, Czechy, Irlandia, Wielka Brytania, Portugalia, Bułgaria, Chorwacja, Węgry i Francja) i zapewniający szkolenia dla pracowników szkół , centra edukacji dorosłych, uniwersytety, organizacje kształcenia i szkolenia zawodowego itp.

DOREA opracowała ponad 30 różnych kursów (w tym kursy umiejętności miękkich / HR, kursy językowe, kursy ICT, kursy zarządzania projektami itp.) Wszystkie 30 kursów, które są planowane przez cały rok, są zaprojektowane w oparciu o rozwój wiedzy, umiejętności i kompetencji przekrojowych, które są często określane jako umiejętności podstawowe lub miękkie, które są kamieniem węgielnym osobistego rozwoju danej osoby. Przekrojowa wiedza, umiejętności i kompetencje są fundamentami rozwoju „twardych” umiejętności i kompetencji wymaganych do odniesienia sukcesu na rynku pracy.

Umiejętności i kompetencje mają hierarchiczną strukturę z następującymi pięcioma nagłówkami: • Myślenie (rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji itp.)

• Język (kursy języka angielskiego, hiszpańskiego, francuskiego)

• Zastosowanie wiedzy (ICT, STEM, cyberbezpieczeństwo)

 • Interakcje społeczne (praca zespołowa, komunikacja międzykulturowa itp.)

• Postawy i wartości (inteligencja emocjonalna itp.)

 Zespół składa się z ponad 40 trenerów, którzy są ekspertami w następujących dziedzinach, takich jak STEM, psychologia, NLP, socjologia, ICT, zarządzanie projektami, bezpieczeństwo cybernetyczne it.

Każdy z partnerów wniósł bardzo wiele doświadczenia i wiedzy do projektu, ale też bardzo skorzystał na uczestnictwie w nim. Przede wszystkim pracownicy instytucji kultury nabyli nowe umiejętności a tym samym poszerzyli swoje kwalifikacje i kompetencje zawodowe – co było głównym celem zadania.

5.Sytuacja w państwach partnerskich

Pracując wspólnie nad podręcznikiem i chcąc określić sytuację dotyczącą audiodeskrypcji i napisów w krajach partnerskich wszyscy partnerzy zostali poproszeni o odpowiedź na takie same pytania

Odpowiedz na pytanie ,jak wygląda audiodeskrypcja i napisy dla niesłyszących w Twoim kraju

  1. Opisz warsztaty przeprowadzone w Twoim kraju
  2. Tworzenie dostępu do kultury bez barier/dostępność
  3. Zasady tworzenia audiodeskrypcji do sztuk
  4. Złote standardy audiodeskrypcji do sztuk

LITWA-  pierwsze warsztaty tworzenia audiodeskrypcji do sztuk plastycznych odbyły się w Litwie w siedzibie partnera w Kownie.

  1. Opisz warsztaty prowadzone w Twoim kraju

Szkolenie „Audiodeskrypcja w sztukach wizualnych” odbyło się w dniach 19 października 2021 r. – 23 października 2021 r. Codziennie odbywały się zajęcia, podczas których uczestnicy doskonalili swoje umiejętności. Pierwszy dzień szkolenia rozpoczął się od teoretycznej strony audiodeskrypcji „Koncepcja i rozwój audiodeskrypcji na Litwie: przypadek sztuk wizualnych”. Wykład poprowadziła Kristina Meilūnaitė, specjalistka od tłumaczeń audiowizualnych na Uniwersytecie Wileńskim.

 Kolejną część dnia zorganizowali dr hab. Laura Niedzviegienė – badaczka i praktyk uniwersytetu wileńskiego oraz Kristina Meilūnaitė, specjalistka ds. tłumaczeń audiowizualnych na Uniwersytecie Wileńskim. W tej części szkolenia przyjrzano się audiodeskrypcji obiektów wideo 2D

– Warsztat 1: Audiodeskrypcja obiektów wideo 2D.

Drugiego dnia szkolenia wykładowcy Laura Niedzviegienė i Kristina Meilūnaitė kontynuowali swoje działania

– Warsztat 2: Audiodeskrypcja obiektów wizualnych 3D. 

Drugą część dnia zorganizowała prowadząca Lina Puodžiūnienė Culture and Art Project Manager, Litewski Związek Niewidomych i Niedowidzących. Wykładowca zorganizował zajęcia praktyczno-teoretyczne „Dostępność kultury i sztuki dla osób niewidomych i niedowidzących. Inicjatywy artystyczne LASS, projekty, programy poznawcze”.

Trzeciego dnia szkolenia odbyły się warsztaty eksperymentalne „Poznanie sztuki zmysłami”. Zajęcia zorganizowała wykładowczyni Lina Puodžiūnienė Kierownik Projektu Kultury i Sztuki Litewski Związek Niewidomych i Słabowidzących. W kolejnej części dnia wykład został przedłużony przez architekta Rasę Chmieliauskaitė. Podczas wykładu poruszono temat „[NIE] widzialna architektura: niewizualne poznanie architektury „.

 Czwartego dnia uczestnicy udali się do Wilna, gdzie odbyli zajęcia praktyczne. Wykładowca Andrius Jakučionis zrealizował w Wilnie warsztaty praktyczne ” Opis dźwięku sztuk wizualnych – praktyczne doświadczenie: adaptacja sztuk wizualnych dla osób z niepełnosprawnością sensoryczną na ulicy Literatu w Wilnie”. Po spacerze ulicą Literatu uczestnicy udali się do Wileńskiej Narodowej Galerii Sztuki, gdzie spotkali się z Eglė Nedzinskaitė Chief Educator, Nacional Gallery of Art.

 W ostatnim dniu szkolenia uczestnicy odbyli sesję praktyczną „Doświadczenie sensoryczne i sposoby wyrażania tego doświadczenia (słuch, węch, dotyk)”. Na tym etapie projektu zorganizowano wszystkie działania, aby dać uczestnikom projektu możliwość poznania i zastosowania wiedzy teoretycznej i praktycznej na temat zastosowania sztuk wizualnych u osób z wadami wzroku.

  • Koncepcja i rozwój audiodeskrypcji na Litwie: przypadek sztuk wizualnych

Podczas pierwszego dnia warsztatów w Kownie zaprezentowano koncepcje sztuki wizualnej i audiodeskrypcji. Uczestnicy warsztatów zostali przedstawieni z krótkim historycznym kalendarium rozwoju audiodeskrypcji na Litwie i zainicjowano dialog na temat dzielenia się aktualną sytuacją dostępności dla osób niedowidzących w każdym uczestniczącym kraju. Po teoretycznym wstępie było kilka praktycznych zadań dotyczących opisu obrazu oraz omówienia zalet i wad każdej wersji audiodeskrypcji i kluczowych funkcji, które zostały pominięte.

Sztuka wizualna

  • Ceramika, rysunek, malarstwo, rzeźba, grafika, projektowanie, rękodzieło, fotografia, wideo, filmowanie i architektura.
  • Wiele dyscyplin artystycznych (sztuki widowiskowe, sztuka konceptualna, tekstylia).
  • Sztuki użytkowe, takie jak wzornictwo przemysłowe, projektowanie graficzne, projektowanie mody, projektowanie wnętrz i sztuka dekoracyjna.

 Audiodeskrypcja na Litwie: krótka oś czasu

Strzałka o kolorze szarym skierowana w prawo do góry. Niemal na samym dole jest punkt z rokiem 2000, w środku strzałki znajduje się rok 2012, niemal na samym końcu 2018-Present.

Pierwsza udokumentowana próba żywej AD sięga dokładnie roku 2000. Tak było w przypadku filmu „Kraina ciszy i ciemności” (film niemieckiego filmowca Wernera Herzoga z 1971 roku). Komentarze na żywo zostały wykonane przez litewskiego reżysera Audriusa Stonysa 3 kwietnia 2000 roku.

Rok 2012 był punktem zwrotnym w dziedzinie litewskiej AD. W 2012 roku ukazał się pierwszy litewski film z AD w formacie DVD, był to „Anarchija Žirmūnuose” w reżyserii Sauliusa Drungi. W następnym roku na wileńskim uniwersytecie w Kownie program studiów nad tłumaczeniami audiowizualnymi wprowadził nową dyscyplinę – AD. Od 2012 roku przygotowano siedemnaście sztuk teatralnych z AD, prawie dwie sztuki z AD rocznie. Do początku 2018 roku teatr AD był najbardziej rozwiniętym obszarem AD na Litwie.

W styczniu 2018 roku ukazał się pierwszy na Litwie produkt telewizyjny z opisem audio, litewski film klasyczny „Gražuolė” ( „Piękna dziewczyna” w reżyserii Arūnasa Žebriūnasa w 1969 roku). W styczniu 2019 r. po raz pierwszy w historii litewskiej telewizji produkt z AD został wyemitowany w czasie rzeczywistym z zamkniętą AD. „Laisvės kaina. Disidentai” („Cena wolności. Dysydenci”) Alvydasa Šlepikasa. Sierpień 2019 r. ukazały się odcinki serialu „Bloga mergaitė” („Bad Girl”) z łącznie 85 odcinkami AD, z których każdy trwał około 25 minut. Niektóre z corocznych litewskich festiwali filmowych przygotowują również co najmniej jeden wybrany film z AD na festiwal.

1 stycznia 2020 r. weszły w życie zmiany określające, w jaki sposób liczba produktów telewizyjnych krajowego nadawcy z AD wzrośnie na Litwie w najbliższej przyszłości. Programy telewizyjne dostosowane do odbiorców niedowidzących stanowią co najmniej 10 % całkowitego miesięcznego czasu antenowego. Dzięki tym zmianom liczba filmów i seriali z audiodeskrypcją na Litwie stopniowo rośnie.

  • Zasady tworzenia audiodeskrypcji dla sztuk wizualnych (struktura i istota obrazów wizualnych 2D)

Podczas warsztatów omówiono rodzaje statycznej sztuki wizualnej 2D, która jest utrwalana  w miejscu bez ruchu, w taki sposób, aby była dostępna i zrozumiała dla osób niedowidzących:

● Rysunek, malarstwo, grafika, fotografia itp.

● Sztuka tekstylna – częściowo przestrzenna (3D), na przykład książki dotykowe wykonane z tkaniny.

Przedstawiono prace i działania organizowane i gromadzone przez Litewską Bibliotekę dla Niewidomych (Wilno, Litwa), m.in.:

● Dotykowe książki tekstylne;

● Książki w druku i alfabecie Braille’a;

● Warsztaty: tworzenie dotykowych kopii słynnych obrazów.

Uczestnicy warsztatów mieli okazję dotknąć dotykowego odwzorowania i zapoznać się nie tylko w teorii z tym, jak sesje dotykowe uzupełniają AD.

Jako kolejny przykład dostępności sztuki wizualnej 2D na Litwie przedstawiono Narodową Galerię Sztuki (Wilno, Litwa). W ekspozycji stałej zawarto zestaw reprodukcji dotykowych z AD. Jedna z nich to reprodukcja z AD, która jest częścią wystawy „Randka w ciemno”, której kuratorami byli Agnė Matulevičiūtė, Matas Drukteinis, Eglė Nedzinskaitė. Ostatniego dnia warsztatów uczestnicy mieli okazję zwiedzić Narodową Galerię Sztuki i doświadczyć osobiście tych dotykowych reprodukcji.

Istnieją różne techniczne sposoby prezentacji AD. W przypadku prac wizualnych AD jest prezentowana przez dodanie jej jako komentarza słownego na żywo lub jako wcześniej nagranej ścieżki dźwiękowej. W muzeum zwiedzający mogą posłuchać nagrania przez dostarczone słuchawki. AD można również pobrać na telefon w postaci aplikacji i słuchać indywidualnie.

Kluczowymi składnikami, które muszą być obecne w tekście AD, są tematy, obiekty i kontekst sztuki wizualnej. Informacje kontekstowe dostarczają faktów, takich jak tytuł pracy, twórca, rok, użyte materiały itp. Opisując sztuki wizualne 2D, należy wskazać pozycję przedmiotów i obiektów wraz z ich szczegółowym wyglądem i mową ciała, jeśli taka istnieje. Ważne jest również, aby przekazać atmosferę i stworzyć nastrój przedstawiający dzieło sztuki, a nie tylko przedstawić fakty. Zaleca się opisanie od dużego obrazu do szczegółów i użycie zasady zegara w opisie kompozycji. AD powinno również zawierać technikę tworzenia i styl pracy. Co najważniejsze, żadne fakty wizualne nie powinny być zniekształcone w tekście AD, ponieważ różnica między AD a prawdziwym dziełem sztuki może powodować zamieszanie dla osób niedowidzących i innych odbiorców AD. Ogólnie rzecz biorąc, tekst AD nie powinien zawierać złożonych terminów i zdań; nie powinno być również żadnych subiektywnych interpretacji ani błędów językowych.

Po otrzymaniu podstaw teoretycznych wszyscy uczestnicy zostali podzieleni na małe grupy po dwie lub trzy osoby, a każda grupa otrzymała kolorowe karty dotykowe i została poproszona o przygotowanie dla nich AD. Następnie każda grupa czytała swoje AD innym, którzy nie widzieli karty i próbowali narysować to, co wyobrażają sobie, że jest na zdjęciu, w oparciu o AD. Wyniki tego ćwiczenia ujawniły znaczenie dokładnego i szczegółowego, ale jednocześnie prostego i niezłożonego tekstu AD.

Newsletter

Bądź na bieżąco, dołącz do newslettera!